Een wereld van stijlvol wonen. Exclusieve inspiratie en ideeën voor huis&tuin. JL Wonen is een modern inspiratieplatform voor warm en stijlvol wonen...

Tuinrenovatie prijs per m2

Tuinrenovatie prijs per m2 is handig als eerste richtlijn, maar het is geen vaste prijs die voor elke tuin hetzelfde geldt. Twee tuinen van dezelfde grootte kunnen totaal verschillende kosten hebben. Een tuin met weinig sloopwerk, goede bereikbaarheid en eenvoudige beplanting is meestal veel voordeliger dan een tuin met verzakte bestrating, slechte afwatering, veel grondwerk, nieuwe schutting, verlichting en luxe materialen.

Gemiddeld wordt voor een complete tuinrenovatie vaak gerekend met een indicatie vanaf ongeveer €50 per m², waarbij eenvoudige renovaties lager kunnen uitvallen en uitgebreide renovaties duidelijk hoger kunnen liggen. Bij een meer complete of luxere aanpak kan de tuinrenovatie prijs per m2 oplopen door extra arbeid, materiaalkeuze, afvoer, bestrating, afwatering, beplanting, elektra en bereikbaarheid.

De belangrijkste les is dat een prijs per vierkante meter alleen nuttig is als u weet wat er per vierkante meter moet gebeuren. Kosten tuinrenovatie per m2 zijn dus niet alleen een rekensom van oppervlakte keer bedrag. De bestaande staat van de tuin bepaalt hoeveel werk er onder de zichtbare afwerking zit.

Wat betekent tuinrenovatie prijs per m2?

Tuinrenovatie prijs per m2 betekent dat de totale kosten van een tuinrenovatie worden omgerekend naar een bedrag per vierkante meter tuinoppervlak. Dat kan handig zijn om snel een globale inschatting te maken. Heeft u bijvoorbeeld een tuin van 60 m², dan kunt u met een globale bandbreedte snel zien of u eerder aan een kleine opfrisbeurt, gemiddelde renovatie of uitgebreide vernieuwing moet denken.

Toch zegt de tuinrenovatie prijs per m2 niet alles. Een tuin bestaat uit verschillende onderdelen: sloopwerk, afvoer, grondwerk, afwatering, bestrating, beplanting, gazon, schutting, verlichting, elektra en arbeid. Sommige kosten hangen direct samen met vierkante meters, zoals bestrating of gazon. Andere kosten zijn minder goed per m² te berekenen, zoals een poort, schutting, buitenstopcontact, drainagepunt of ontwerpadvies.

Daarom is tuin renoveren prijs per vierkante meter vooral nuttig als startpunt. Het helpt om een eerste budgetrichting te bepalen, maar voor een betrouwbare inschatting moet u daarna per onderdeel kijken wat er nodig is.

Waarom een prijs per m² alleen een eerste indicatie is

Een tuinrenovatie prijs per m2 lijkt overzichtelijk, maar kan misleidend zijn als u de context niet kent. Een lage prijs per m² kan alleen haalbaar zijn als de tuin eenvoudig is, de bestaande basis goed is en er weinig technische problemen zijn. Een hogere prijs per m² kan logisch zijn wanneer er veel voorbereidende werkzaamheden nodig zijn.

De kosten tuinrenovatie per m2 stijgen vooral door:

  • veel sloopwerk;
  • afvoer van oude tegels, grond of puin;
  • slechte bereikbaarheid;
  • verzakte bestrating;
  • wateroverlast;
  • grondwerk en ophoging;
  • drainage of infiltratie;
  • luxe bestrating;
  • grote plantmaten;
  • nieuwe schutting of poort;
  • verlichting en elektra;
  • maatwerk of hoogteverschillen.

Een prijs per m² zonder uitleg zegt dus weinig. Vraag altijd wat inbegrepen is. Is sloopwerk meegenomen? Wordt oude bestrating afgevoerd? Is grondwerk inbegrepen? Wordt afwatering opgelost? Zijn planten, schutting en verlichting onderdeel van de prijs? Pas dan kunt u de tuinrenovatie prijs per m2 eerlijk beoordelen.

Welke factoren beïnvloeden de prijs per vierkante meter?

De tuinrenovatie prijs per m2 wordt bepaald door een combinatie van oppervlakte, bestaande staat, materiaalkeuze en arbeidsuren. Vooral arbeid en voorbereiding maken veel verschil. Materialen zijn zichtbaar, maar de technische basis kost vaak net zoveel aandacht.

FactorInvloed op prijs per m²
TuinoppervlakMeer m² betekent meer materiaal, maar kleine tuinen hebben relatief hogere vaste kosten
SloopwerkOude bestrating, schutting, gazon en beplanting verwijderen kost arbeid
AfvoerPuin, grond, groenafval en hout moeten worden afgevoerd
GrondwerkUitgraven, ophogen, egaliseren en verdichten verhoogt de kosten
AfwateringAfschot, drainage, goten of infiltratiezones vragen voorbereiding
BestratingMateriaal, ondergrond, legwerk en randopsluiting bepalen veel
BeplantingPlantmaat, aantallen, bodemverbetering en aanplant tellen mee
SchuttingPalen, schermen, poort en lengte zijn vaak aparte kosten
ElektraKabelroutes, buitenstopcontacten en verlichting verhogen het budget
BereikbaarheidGeen achterom of smalle doorgang betekent meer handwerk

Bij tuin renoveren prijs per vierkante meter is vooral belangrijk dat niet elke vierkante meter hetzelfde werk vraagt. Een vierkante meter terras vraagt een andere opbouw dan een vierkante meter border. Een pad met fundering is duurder dan een plantvak met bodemverbetering. Een volledig verharde tuin heeft een andere prijsopbouw dan een groene tuin met hergebruikte materialen.

Eenvoudige, gemiddelde en uitgebreide tuinrenovatie per m²

Eenvoudige tuinrenovatie per m²

Een eenvoudige tuinrenovatie heeft meestal beperkte ingrepen. De bestaande indeling blijft grotendeels gelijk, de ondergrond is redelijk goed en er zijn weinig technische problemen. In zo’n geval kan de tuinrenovatie prijs per m2 relatief lager blijven.

Een eenvoudige renovatie kan bestaan uit:

  • lichte sloop;
  • schoonmaken of deels hergebruiken van bestrating;
  • kleine aanpassingen aan borders;
  • eenvoudige beplanting;
  • gazonherstel;
  • beperkte afvoer;
  • kleine herstelwerkzaamheden;
  • weinig of geen nieuwe elektra;
  • geen grote hoogteverschillen.

Deze aanpak past bij tuinen die vooral verouderd ogen, maar technisch nog redelijk functioneren. De bestrating ligt bijvoorbeeld grotendeels stabiel, water loopt goed weg en de schutting is nog bruikbaar. In dat geval hoeft niet alles opnieuw te worden opgebouwd.

Toch moet u ook bij een eenvoudige renovatie kritisch blijven. Als de ondergrond slecht is, wordt goedkoop herstel vaak tijdelijk. Kosten tuinrenovatie per m2 kunnen laag lijken, maar later stijgen als hetzelfde probleem opnieuw moet worden aangepakt.

Gemiddelde tuinrenovatie per m²

Bij een gemiddelde tuinrenovatie worden meerdere onderdelen vernieuwd. Denk aan een nieuw terras, aangepaste paden, nieuwe borders, bodemverbetering, gedeeltelijke schuttingvervanging of eenvoudige verlichting. De tuinrenovatie prijs per m2 ligt dan meestal duidelijk hoger dan bij een kleine opfrisbeurt.

Een gemiddelde renovatie bevat vaak:

  • oude bestrating verwijderen;
  • nieuwe ondergrond voorbereiden;
  • terras en paden opnieuw aanleggen;
  • afwatering controleren;
  • borders opnieuw opbouwen;
  • beplanting vernieuwen;
  • gazon herstellen of vervangen;
  • deels nieuwe schutting;
  • enkele lichtpunten of stroompunten;
  • afvoer van materialen.

Deze categorie komt veel voor bij bestaande Nederlandse achtertuinen. De tuin is niet volledig problematisch, maar meerdere onderdelen zijn versleten of passen niet meer bij het gebruik. Bij tuin renoveren prijs per vierkante meter moet u dan niet alleen rekenen met zichtbare materialen, maar ook met arbeid voor voorbereiding.

Een gemiddelde renovatie is vaak de meest realistische categorie voor huiseigenaren die hun tuin echt beter willen laten functioneren, zonder luxe maatwerk of volledige herindeling.

Uitgebreide tuinrenovatie per m²

Een uitgebreide tuinrenovatie vraagt meer technische voorbereiding en meer nieuwe onderdelen. De tuin wordt niet alleen opgefrist, maar grotendeels opnieuw opgebouwd. De tuinrenovatie prijs per m2 kan dan sterk oplopen, vooral als er grondwerk, afwatering, nieuwe bestrating, schutting, verlichting en grote beplanting samenkomen.

Een uitgebreide renovatie kan bestaan uit:

  • volledige sloop van oude tuin;
  • veel afvoer van puin, grond en groenafval;
  • nieuw grondwerk;
  • drainage of infiltratie;
  • volledige nieuwe bestrating;
  • nieuwe schutting of tuinafscheiding;
  • nieuwe verlichting en elektra;
  • grotere bomen, hagen of heesters;
  • complete herindeling;
  • hoogteverschillen of maatwerk;
  • ontwerp of professionele begeleiding.

Bij deze aanpak is een prijs per m² minder betrouwbaar als losse richtlijn. Sommige kosten zijn namelijk vaste posten die niet netjes per vierkante meter oplopen. Een poort, buitenstopcontact of afvoercontainer kost niet de helft omdat de tuin kleiner is. Daardoor kunnen kosten tuinrenovatie per m2 bij uitgebreide renovaties sterk verschillen.

Waarom kleine tuinen vaak duurder zijn per m²

Een kleine tuin is niet altijd goedkoper per vierkante meter. De totale kosten zijn vaak lager dan bij een grote tuin, maar de tuinrenovatie prijs per m2 kan juist hoger zijn. Dat komt door vaste kosten en beperkte werkruimte.

Vaste kosten zijn kosten die u ook heeft bij een kleine tuin, zoals:

  • ontwerp of voorbereiding;
  • transport;
  • aanvoer van materialen;
  • afvoer van afval;
  • gereedschap of machines;
  • opstartkosten;
  • buitenstopcontact of lichtpunt;
  • poort of schuttingdeel;
  • bereikbaarheid en bescherming van route.

Een kleine stadstuin zonder achterom kan veel handwerk vragen. Zand, tegels, planten en afval moeten dan misschien door de woning of via een smalle doorgang. Dat verhoogt de arbeid. Een grotere tuin met goede toegang kan per m² soms efficiënter worden uitgevoerd.

Bij tuin renoveren prijs per vierkante meter moet u daarom altijd kijken naar verhouding tussen vaste kosten en oppervlak. Hoe kleiner de tuin, hoe sterker vaste kosten drukken op de m²-prijs.

Wat verhoogt de kosten tuinrenovatie per m2?

Invloed van sloopwerk, afvoer en bereikbaarheid

Sloopwerk en afvoer hebben grote invloed op de tuinrenovatie prijs per m2. Oude tuinen bevatten vaak meer materiaal dan verwacht. Onder tegels kunnen oude zandlagen, puin of betonranden zitten. Grote struiken kunnen diepe wortels hebben. Een oude schutting kan uit hout, betonpalen en fundering bestaan.

Sloop en afvoer worden duurder door:

  • veel oude bestrating;
  • zware betonplaten;
  • boomwortels;
  • oude schuttingdelen;
  • vervuilde grond;
  • slechte bereikbaarheid;
  • geen achterom;
  • lange looproutes;
  • materiaal dat gescheiden moet worden afgevoerd.

U kunt soms besparen door lichte voorbereiding zelf te doen. Denk aan losse spullen verwijderen, kleine planten weghalen, potten leegmaken of herbruikbare materialen apart zetten. Wees voorzichtig met zware tegels, beton, kabels, leidingen en boomwortels.

Kosten tuinrenovatie per m2 worden realistischer als sloop en afvoer apart worden benoemd. Een offerte zonder duidelijke afvoerpost kan later tegenvallen.

Invloed van grondwerk, bodem en afwatering

Grondwerk is een van de belangrijkste posten achter de tuinrenovatie prijs per m2. Het is vaak minder zichtbaar dan tegels of planten, maar bepaalt of de tuin lang goed blijft.

Grondwerk kan bestaan uit:

  • uitgraven;
  • ophogen;
  • egaliseren;
  • zand aanbrengen;
  • verdichten;
  • oude lagen verwijderen;
  • bodem losmaken;
  • bodem verbeteren;
  • afschot aanbrengen.

Afwatering kan extra kosten geven, maar voorkomt problemen. Water dat op het terras blijft staan, richting woning loopt of borders te nat maakt, moet worden aangepakt. Soms is goed afschot voldoende. Soms zijn goten, grindstroken, infiltratiezones of drainage nodig.

Bij tuin renoveren prijs per vierkante meter is dit een belangrijk onderscheid: een tuin met goede bodem en waterloop kan goedkoper worden gerenoveerd dan een tuin waar eerst technische problemen moeten worden opgelost. Bespaar daarom niet blind op grondwerk. Goedkope afwerking op een slechte basis leidt vaak tot herstelkosten.

Invloed van bestrating, terras en paden

Bestrating bepaalt vaak een groot deel van de tuinrenovatie prijs per m2. Dat komt door materiaal, ondergrond, arbeid en afwerking. Een terras vraagt meer dan alleen tegels. De ondergrond moet stabiel zijn, het afschot moet kloppen en randen moeten goed opgesloten worden.

De kosten worden beïnvloed door:

  • aantal m² verharding;
  • type tegel of steen;
  • formaat en gewicht;
  • legpatroon;
  • hoeveelheid zaagwerk;
  • ondergrond;
  • opsluitbanden;
  • voegmateriaal;
  • bereikbaarheid;
  • afwatering.

Een eenvoudige betontegel is meestal goedkoper dan keramische tegels of natuursteen. Gebakken klinkers kunnen duurzaam en herbruikbaar zijn, maar vragen meer voeg- en legwerk. Grind of halfverharding kan waterdoorlatend zijn, maar is niet voor elke plek geschikt.

Kosten tuinrenovatie per m2 dalen niet automatisch door meer bestrating te gebruiken. Veel verharding betekent ook meer ondergrond, materiaal, arbeid en afwatering. Bovendien kan een sterk verharde tuin warmer worden en meer waterproblemen geven.

Invloed van beplanting, gazon en groenstructuur

Beplanting lijkt soms een kleinere post, maar kan de tuinrenovatie prijs per m2 duidelijk beïnvloeden. Vooral plantmaat en bodemvoorbereiding maken verschil. Kleine planten zijn goedkoper bij aankoop, maar geven minder snel resultaat. Grotere heesters, hagen en bomen kosten meer, maar brengen direct structuur, privacy en schaduw.

Kosten voor groen bestaan uit:

  • bodemverbetering;
  • vaste planten;
  • heesters;
  • hagen;
  • bomen;
  • bodembedekkers;
  • gazonherstel;
  • graszoden;
  • mulch;
  • aanplant;
  • nazorg.

Bij tuin renoveren prijs per vierkante meter moet u niet alleen naar plantprijzen kijken. De bodem moet geschikt zijn. Een border met goedkope planten in uitgeputte of verdichte grond kan alsnog mislukken. Een goed beplantingsplan met sterke soorten op de juiste plek kan op langere termijn onderhoud en vervanging beperken.

Gazon is niet altijd goedkoop als de standplaats slecht is. In schaduw, natte bodem of intensief belopen zones kan gazon veel herstel vragen. Soms zijn bodembedekkers, borders of halfverharding beter.

Kosten die niet goed per m² te berekenen zijn

Niet alle onderdelen passen netjes in een tuinrenovatie prijs per m2. Sommige kosten zijn vaste of losse posten. Daardoor kan een m²-prijs onvolledig zijn als deze onderdelen niet apart worden genoemd.

Kosten die vaak apart bekeken moeten worden:

  • tuinontwerp of advies;
  • schutting en poort;
  • buitenstopcontact;
  • verlichting;
  • drainagepunt;
  • regenton of infiltratievoorziening;
  • grote boom of haag;
  • pergola of overkapping;
  • grondafvoer;
  • containerhuur;
  • transport;
  • werk in een tuin zonder achterom;
  • maatwerkdetails.

Een tuin van 40 m² en een tuin van 80 m² kunnen allebei één poort nodig hebben. Die poort maakt de kleine tuin relatief duurder per m². Hetzelfde geldt voor elektra, ontwerp, transport of een container.

Daarom is het beter om de kosten tuinrenovatie per m2 te combineren met een kostenoverzicht per onderdeel. De m²-prijs geeft richting; de onderdelen geven duidelijkheid.

Zelf doen of hovenier inschakelen: effect op de m²-prijs

Zelf meewerken kan de tuinrenovatie prijs per m2 verlagen, vooral bij eenvoudige voorbereiding. Denk aan opruimen, lichte sloop, kleine planten verwijderen, herbruikbare materialen sorteren of nazorg uitvoeren.

Zelf doen kan besparen bij:

  • tuin opruimen;
  • losse spullen verwijderen;
  • lichte beplanting weghalen;
  • oude potten en decoratie afvoeren;
  • kleine borders aanplanten;
  • mulch aanbrengen;
  • gazon bijzaaien;
  • eenvoudige nazorg.

Toch verlaagt zelf doen de kosten niet altijd. Als u technisch werk verkeerd uitvoert, kan herstel duurder zijn dan uitbesteden. Grondwerk, afwatering, grote bestrating, schuttingpalen en vaste elektra vragen kennis en ervaring.

Een hovenier verhoogt de arbeidskosten, maar kan fouten voorkomen. Bij tuin renoveren prijs per vierkante meter moet u dus niet alleen kijken naar wat u bespaart, maar ook naar risico. Zelf doen is vooral verstandig bij werk dat veilig, overzichtelijk en herstelbaar is.

Hoe gebruikt u prijs per m² bij offertes?

Een tuinrenovatie prijs per m2 is nuttig bij offertes, maar alleen als u controleert wat inbegrepen is. Vraag niet alleen: wat kost het per m²? Vraag vooral: wat zit er in die prijs?

Controleer bij offertes:

  • Is sloopwerk inbegrepen?
  • Wordt afval afgevoerd?
  • Is grondwerk opgenomen?
  • Wordt afwatering opgelost?
  • Is de ondergrond van bestrating gespecificeerd?
  • Zijn opsluitbanden en voegmateriaal inbegrepen?
  • Zijn beplanting en bodemverbetering opgenomen?
  • Zijn schutting, verlichting en elektra apart vermeld?
  • Is transport inbegrepen?
  • Is bereikbaarheid meegenomen?
  • Is er een marge voor onvoorziene zaken?
  • Welke werkzaamheden doet u zelf?

Kosten tuinrenovatie per m2 zijn pas vergelijkbaar als de inhoud van de offertes vergelijkbaar is. Een lage m²-prijs zonder afvoer, grondwerk of afwatering kan uiteindelijk duurder zijn dan een hogere m²-prijs die wél compleet is.

Vraag om uitsplitsing per onderdeel. Zo kunt u zien of de prijs vooral zit in arbeid, materiaal, grondwerk of extra’s.

Eenvoudige en uitgebreide tuinrenovatie vergelijken met tuinplannen, materiaalstalen, calculator en meetlint.

Veelgemaakte fouten bij rekenen met prijs per m²

Alleen met oppervlakte rekenen

Oppervlakte is belangrijk, maar niet genoeg. De bestaande staat van de tuin, bereikbaarheid en technische problemen bepalen veel van de tuinrenovatie prijs per m2.

Kleine tuin onderschatten

Kleine tuinen hebben vaak relatief hoge vaste kosten. Daardoor kan de prijs per m² hoger zijn dan verwacht.

Grondwerk vergeten

Een tuin kan alleen goed worden afgewerkt als de ondergrond klopt. Grondwerk is een belangrijke kostenpost.

Afwatering niet meenemen

Waterproblemen achteraf oplossen is duur. Afwatering hoort vroeg in de kosten tuinrenovatie per m2 te worden meegenomen.

Schutting, elektra en verlichting meerekenen alsof het m²-prijzen zijn

Deze onderdelen zijn vaak aparte posten. Ze verdelen zich niet netjes over het tuinoppervlak.

Offertes vergelijken zonder inhoud

Een m²-prijs zonder omschrijving is te vaag. Kijk altijd wat inbegrepen is.

Geen budgetmarge houden

Oude tuinen kunnen verborgen problemen bevatten. Zonder marge komt het budget snel onder druk.

Praktische rekenmethode voor uw tuin

Gebruik de tuinrenovatie prijs per m2 als eerste stap, maar maak daarna een correctie per onderdeel.

Stap 1: meet het tuinoppervlak
Bereken lengte keer breedte. Meet alleen het deel dat gerenoveerd wordt.

Stap 2: bepaal de renovatiecategorie
Is het een eenvoudige opfrisbeurt, gemiddelde renovatie of uitgebreide vernieuwing?

Stap 3: benoem technische problemen
Zijn er verzakkingen, wateroverlast, slechte bodem, oude schutting of slechte bereikbaarheid?

Stap 4: maak een lijst met aparte posten
Denk aan schutting, poort, verlichting, elektra, grote bomen, drainage of containerhuur.

Stap 5: houd marge aan
Reserveer ruimte voor verborgen problemen, extra afvoer of aanpassing van de ondergrond.

Zo gebruikt u tuin renoveren prijs per vierkante meter op een realistische manier. Niet als definitieve prijs, maar als begin van een betere kosteninschatting.

De kern van een realistische prijs per m²

Tuinrenovatie prijs per m2 is vooral nuttig als eerste richtlijn. Het helpt om snel een globale inschatting te maken op basis van tuinoppervlak. Maar de echte kosten hangen af van wat er in die tuin moet gebeuren.

Een eenvoudige renovatie met weinig sloopwerk en hergebruik blijft meestal lager dan een complete herindeling met grondwerk, afwatering, nieuwe bestrating, schutting, beplanting en elektra. Kleine tuinen kunnen relatief duurder zijn per m² door vaste kosten en bereikbaarheid. Grote tuinen kunnen efficiënter zijn, maar vragen meer materiaal.

Gebruik kosten tuinrenovatie per m2 daarom nooit los. Combineer de m²-berekening met een overzicht van werkzaamheden, materialen, bereikbaarheid en technische risico’s. Dan ontstaat een realistischer beeld van het budget.

Veelgestelde vragen over tuinrenovatie prijs per m2

Wat is een normale tuinrenovatie prijs per m2?

Een globale richtlijn voor een complete tuinrenovatie ligt vaak rond €50 tot €100 per m², maar dit kan lager of hoger uitvallen. Uitgebreide renovaties met veel grondwerk, luxe materialen of slechte bereikbaarheid kunnen duidelijk duurder zijn.

Waarom verschillen kosten tuinrenovatie per m2 zo sterk?

Kosten tuinrenovatie per m2 verschillen door sloopwerk, afvoer, grondwerk, afwatering, bestrating, beplanting, schutting, elektra, materiaalkeuze, bereikbaarheid en arbeidsuren. De bestaande staat van de tuin maakt veel verschil.

Is een kleine tuin goedkoper per m²?

Niet altijd. Een kleine tuin heeft vaak lagere totale kosten, maar hogere kosten per m² door vaste kosten zoals transport, ontwerp, afvoer, poort, elektra of bereikbaarheid.

Wat zit meestal niet goed in een m²-prijs?

Schutting, poort, verlichting, elektra, drainage, ontwerp, transport en onvoorziene kosten worden vaak apart berekend. Vraag daarom altijd wat wel en niet inbegrepen is.

Hoe gebruik ik tuin renoveren prijs per vierkante meter bij offertes?

Gebruik de prijs per m² als vergelijkingspunt, maar controleer altijd de inhoud van de offerte. Let op sloop, afvoer, grondwerk, afwatering, ondergrond, materialen, arbeid en extra posten.

Bronnen

Ontdek Jl Wonen

Een wereld vol stijlvol en comfortabel wonen.

Bij JL Wonen ontdek je verfijnde inspiratie, praktische tips van hoge kwaliteit en rustgevende ontwerpen voor huis en tuin. Alles met aandacht voor comfort en een tijdloze uitstraling.

Zo maak je van je woning een plek die niet alleen mooi is, maar ook prettig aanvoelt — elk seizoen opnieuw.

Interieurhoek met fauteuil, plaid en kamerplant.
Ontdek onze artikelen over Tuinrenovatie prijs per m2

Slimme oplossingen, inspiratie en tips voor een comfortabeler huis

Verken alle artikelen binnen deze categorie en ontdek inspirerende tips, actuele trends en slimme ideeën om jouw interieur stijlvol en persoonlijk vorm te geven. Altijd passend bij jouw woonstijl en elk seizoen.